Το πραγματικό Δημόσιο Χρέος και η πρόωρη αποπληρωμή: το αφήγημα της κυβέρνησης Μητσοτάκη, οι ισχυρισμοί Κυρ. Πιερρακάκη και οι αλήθειες

Στην πορεία προς την ΔΕΘ τόσο ο υπουργός Οικονομικών Κυρ. Πιερρακάκης όσο και ο πρωθυπουργός εστιάζουν σε μια οικονομική απόφαση, αυτής της πρόωρης αποπληρωμής χρέους, παρουσιάζοντάς την ως εξαιρετικά επιτυχημένη για την οικονομία και την χώρα μας. Μάλιστα σε δυο short βίντεο ο Κυρ. Πιερρακάκης -όσο και σε ΔΤ του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας- κάνει λόγο –μεταξύ άλλων- για το ότι η κυβέρνηση: ‘’μειώνει ταχύτερα το δημόσιο χρέος, περιορίζει τις δαπάνες για τόκους, δημιουργεί δημοσιονομικό χώρο (!), δεν περνά τον λογαριασμό στις επόμενες γενιές’’ κλπ.

***

Το Κρατικό Χρέος αποτυπώνει πληρέστερα το συνολικό ύψος των δανειακών υποχρεώσεων που έχει αναλάβει άμεσα το Ελληνικό Δημόσιο

Στις 31.12.2019 το Κρατικό Χρέος της Ελλάδας ανερχόταν σε 361,16 δις ευρώ σύμφωνα με την ετήσια Ενημερωτική έκδοση του ΟΔΔΗΧ για το Δημόσιο Χρέος & Δανεισμό (2019). Στις 31.12.2025 και μετά από έξι χρόνια διακυβέρνησης της ΝΔ το Κρατικό Χρέος διαμορφώθηκε σε 427,12 δις ευρώ σύμφωνα με την αντίστοιχη Ενημερωτική έκδοση του ΟΔΔΗΧ (2025). Αυξήθηκε δηλαδή το Κρατικό Χρέος αυτά τα 6 χρόνια κατά 65,96 δις ευρώ.

Το Χρέος της Γενικής Κυβέρνησης τώρα το 2019 ανερχόταν σε 331,06 δις ευρώ ενώ το 2025 ανήλθε σε 362,92 δις ευρώ. Αυξήθηκε δηλαδή κατά 31,86 δις ευρώ. Είναι αυτό που χρησιμοποιείται για το ποσοστό Χρέους/ ΑΕΠ και είναι το ευρωπαϊκά εναρμονισμένο χρέος κατά Maastricht, υπολογιζόμενο σύμφωνα με το ESA.

Το Κρατικό Χρέος αντιστοιχεί ουσιαστικά (δεν ισούται όμως) στο χρέος της Κεντρικής Διοίκησης και περιλαμβάνει τις δανειακές υποχρεώσεις που έχει αναλάβει άμεσα το Ελληνικό Δημόσιο — ομόλογα, έντοκα γραμμάτια, δάνεια GLF, EFSF και ESM και λοιπές δανειακές υποχρεώσεις. Περιλαμβάνει επίσης υποχρεώσεις προς φορείς της Γενικής Κυβέρνησης δηλαδή τον ενδοκυβερνητικό δανεισμό.

***

Το ενδοκυβερνητικό Χρέος μέσω Repos το οποίο δεν καταγράφεται στο ποσοστό Δημοσίου Χρέους/ΑΕΠ

Εδώ λοιπόν κρύβεται από τους πολλούς ότι στα 6 χρόνια διακυβέρνησης της η ΝΔ έχει δανεισθεί από κρατικούς φορείς όπως τον ΕΦΚΑ, το ΑΚΑΓΕ, τους ΟΤΑ μέσω Repos περίπου 34 δις ευρώ (31.12.25) τα οποία όμως δεν καταγράφονται στο ποσοστό Δημοσίου Χρέους/ΑΕΠ διότι θεωρούνται ενδοκυβερνητικό χρέος. Γι’ αυτό λοιπόν είναι αντικειμενικό να αναφερόμαστε στο Κρατικό Χρέος για να έχουμε την ακριβή εικόνα του Χρέους. Ειδικότερα βάσει της Ενημερωτικής Έκδοσης του ΟΔΔΗΧ το 2019 το stock του βραχυπρόθεσμου δανεισμού μέσω Repos ανήλθε σε 28,9 δις ευρώ ενώ το 2025 εκτοξεύθηκε στα 62,85 δις ευρώ και στις 30.6.2026 στα 64,88 δις ευρώ.

Μπορεί λοιπόν ο –υποτίθεται- βραχυπρόθεσμος δανεισμός μέσω Repos που έχει εκτοξεύσει κατά 36 δις ευρώ η κυβέρνηση Μητσοτάκη να μην υπολογίζεται στον δείκτη Δημόσιο Χρέος/ΑΕΠ αλλά:

-οφείλει ανά πάσα στιγμή να επιστρέψει στους δημόσιους φορείς αυτά τα χρήματα διότι προορίζονται για τις συντάξεις των επόμενων γενεών (ΑΚΑΓΕ), για τις κύριες και επικουρικές συντάξεις και την παροχή επιδομάτων (ΕΦΚΑ), για τις ανάγκες της τοπικής αυτοδιοίκησης των πολιτών (ΟΤΑ) κλπ

-η κυβέρνηση Μητσοτάκη ειδικά αλλά και οι προηγούμενες μνημονιακές σε μικρότερο βαθμό παραβιάζουν την διεθνή οικονομική πρακτική (βλέπε υγιές παράδειγμα Ιταλίας) του δανεισμού μέσω Repos για την κάλυψη μόνον βραχυπρόθεσμων αναγκών ρευστότητας 

-σε κάθε περίπτωση που σημαντικό μέρος του stock των Repos δεν ανανεωθεί η κυβέρνηση πρέπει να εξασφαλίσει αντίστοιχη χρηματοδότηση από τα ταμειακά διαθέσιμα ή εξωτερικό δανεισμό. Στην δεύτερη περίπτωση όμως ο νέος δανεισμός θα προσμετρηθεί  στον δείκτη Δημοσίου Χρέους/ΑΕΠ.

***

Ληξιπρόθεσμες οφειλές του Δημοσίου και Εγγυήσεις «προστίθενται» στο Κρατικό Χρέος

Υπάρχουν όμως και άλλα τα οποία «λησμονεί» ο Κυρ. Πιερρακάκης στα short βίντεο του και στις ανακοινώσεις του ΥΠ.ΕΘ.Ο. ότι δηλαδή το Κρατικό Χρέος δεν είναι μόνον 427,12 δις ευρώ αλλά πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις σε ΟΚΑ, ΟΤΑ και λοιπά νομικά πρόσωπα καθώς και οι υποχρεώσεις επιστροφών φόρων οι οποίες ανήλθαν στις 30.6.2026 στα 3,55 δις ευρώ βάσει των Μηνιαίων Στοιχείων Ιουλίου της Γενικής Κυβέρνησης. Πρόκειται για χρήματα τα οποία οφείλει το Δημόσιο στην πραγματική οικονομία, στους πολίτες και σε ΜμΕ και δεν καταβάλλει. Αντιφατικό και ανήθικο όταν η ΑΑΔΕ χαρακτηρίζει άμεσα ως ληξιπρόθεσμο και το τελευταίο σέντ ευρώ που δεν καταβλήθηκε έγκαιρα. 

Περαιτέρω στο Κρατικό Χρέος πρέπει ομοίως να ληφθούν υπόψη και οι Εγγυήσεις του Δημοσίου οι οποίες θα καταγραφούν βέβαια όταν και εφόσον εκπέσουν (δεδομένου ότι είναι ενδεχόμενες υποχρεώσεις) . Όμως δεν είναι δυνατόν να μην ληφθούν υπόψη αφού ετησίως έχουμε εκατοντάδες εκατομμύρια εγγυήσεων να καταπέφτουν και να ‘’περνούν’’ στο Δημόσιο Χρέος κάτι που επανειλημμένα έχει επισημάνει το Ελεγκτικό Συνέδριο στις Εκθέσεις του.

Βάσει του τελευταίου Δελτίου Δημοσίου Χρέους του ΟΔΔΗΧ οι Εγγυήσεις του προγράμματος ‘’ΗΡΑΚΛΗΣ’’ στις τιτλοποιήσεις των κόκκινων δανείων των τραπεζών ανέρχονται σε 16,48 δις ευρώ, στους Φορείς εντός Γενικής Κυβέρνησης (Κρατικές επιχειρήσεις, ΟΤΑ κλπ) σε 2,56 δις ευρώ, στους φορείς εκτός Γενικής Κυβέρνησης (ΔΕΚΟ, ιδιωτικών επιχειρήσεων κλπ) σε 5,94 δις ευρώ, στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα σε 2,147 δις ευρώ και λοιπές Εγγυήσεις. Το σύνολο των Εγγυήσεων του Ελληνικού Δημοσίου ανερχόταν τον Ιούνιο 2026 σε 26 δις ευρώ. 

***

Εμποδίζουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες να αξιοποιηθούν οι πόροι για δημόσιες δαπάνες;

Σύμφωνα με το ΔΤ του ΥΠΕΘΟ το συνολικό ποσό των πρόωρων αποπληρωμών του Δημοσίου Χρέους για το 2026 θα ανέλθει σε περίπου 12,84 δις ευρώ. Ο Κυρ.Πιερρακάκης ισχυρίστηκε πως ‘’δεν γίνεται να δοθούν τα χρήματα αυτά στους πολίτες διότι δεν το επιτρέπουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες’’. Η κατανομή των πρόωρων αποπληρωμών όμως δεν αφορά μόνον τα διμερή δάνεια GLF από χώρες της Ευρωζώνης ύψους 6,94 δις ευρώ τα οποία αποπληρώθηκαν από το cash buffer τον Ιούνιο 2026 αλλά:

-περιλαμβάνει και τη μείωση του ύψους των Εντόκων Γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου κατά € 1,2 δισ. ευρώ, την πρόωρη εξόφληση δανείων του EFSF ύψους € 2,5 δισ. ευρώ, καθώς και την πρόωρη εξόφληση ομολογιακού δανείου του Ελληνικού Δημοσίου ύψους περίπου € 2,2 δισ. ευρώ, λήξης Δεκεμβρίου 2027. Τα ανωτέρω δάνεια και οι λοιπές μορφές χρηματοδότησης συνιστούν ένα ευνοϊκό χρέος με χαμηλό επιτόκιο. Η κυβέρνηση θα μπορούσε να αξιοποιήσει με πολλούς τρόπους τους πόρους της αποπληρωμής των ανωτέρω χωρίς να παραβιάζεται κάποιος ευρωπαϊκός κανόνας.

-παράλληλα η επίκληση του επιχειρήματος από τον Κυρ. Πιερρακάκη για ‘’ευρωπαϊκό κανόνα’’ που εμποδίζει αναιρείται από το γεγονός ότι οι κανόνες δαπανών συμφωνήθηκαν από την παρούσα κυβέρνηση με τους δανειστές και δεν της επιβλήθηκαν. Δεν είναι τυχαίο ότι το εν λόγω νομοσχέδιο 5217/2025 (ΦΕΚ Α' 120/11.07.2025) ψήφισαν τότε όχι μόνον η κυβέρνηση αλλά και το Πασόκ. 

***

Εφόσον η κυβέρνηση προχωρά στην πρόωρη αποπληρωμή δανείων και ομολόγων θα χρειασθεί να λάβει νέα δάνεια για το 2026;

Σαφώς και θα χρειασθεί νέος δανεισμός ο οποίος θα προέλθει από εξωτερικό δανεισμό ενώ θα γίνει και χρήση των ταμειακών διαθεσίμων για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών. Σύμφωνα με την Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού 2026 οι ταμειακές χρηματοδοτικές ανάγκες του κρατικού προϋπολογισμού μόνον για το 2026 θα ανέλθουν στο ποσό των 30,16 δις ευρώ με τον καθαρό δανεισμό του κρατικού προϋπολογισμού να εκτιμάται στα 13,01 δις ευρώ. Η ακριβής κατανομή των χρηματοδοτικών αναγκών μέσω μακροπρόθεσμου δανεισμού και ανάλωσης ταμειακών διαθεσίμων φαίνεται στον αντίστοιχο πίνακα της ανωτέρω Έκθεσης. 

***

Ποιο είναι το κόστος δανεισμού των GLF δανείων και ποιο του νέου δανεισμού;

Σημειώνουμε ότι το κόστος των GLF διαμορφώνεται στο 3μηνο Euribor πλέον περιθωρίου 0,5%, δηλαδή περίπου στο 2,99% (=2,49%+0,5%) ενώ με την αντιστάθμιση μέσω swap μειώνεται ακόμη περισσότερο. Στο Public Debt Bulletin No.122 του ΟΔΔΗΧ της 30.06.2026, καταγράφεται ότι :

• το μέσο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους της Γενικής Κυβέρνησης παραμένει μόλις στο 1,43%,
• τα συνολικά ταμειακά διαθέσιμα της Γενικής Κυβέρνησης ανέρχονται σε € 31,11 δισ. από 39,57 δις ευρώ στις 31.12.25. Τα ταμειακά διαθέσιμα όμως της Κεντρικής Διοίκησης ανέρχονται σε 10,77 δις από 13 δις ευρώ την 31.3.2026. Τα ταμειακά διαθέσιμα τα οποία θα παράσχουν ρευστότητα σε μια κρίσιμη φάση δεν είναι ανεξάντλητα. Αυτό είναι ένα ακόμη σημείο στο οποίο δεν απαντάει ο Κυρ. Πιερρακάκης δηλαδή το ποια είναι η αξία της ρευστότητας η οποία χάνεται από την αποπληρωμή έναντι μιας μελλοντικής κρίσης.
• το ειδικό κρίσιμο αποθεματικό ασφαλείας (cash buffer account) μηδενίσθηκε στις 30.6.2026  από υπόλοιπο € 5,410 δις στις 31.3.2026.
• η απόδοση της επανέκδοσης του νέου 10ετούς ομολόγου δανεισμού είναι 3,70% (16.4.2026)

Περαιτέρω επισημαίνουμε ότι μετά την διαχείριση του επιτοκιακού κινδύνου μέσω interest-rate swaps, ο ΟΔΔΗΧ εμφανίζει στις 30.6.2026 το χαρτοφυλάκιο της Γενικής Κυβέρνησης ως 100% σταθερού επιτοκίου. Αυτό σημαίνει ότι ο άμεσος κίνδυνος ανατιμολόγησης από μεταβολές των κυμαινόμενων επιτοκίων έχει ουσιαστικά εξουδετερωθεί για το υφιστάμενο χαρτοφυλάκιο, χωρίς βέβαια να εξαφανίζεται ο κίνδυνος αναχρηματοδότησης του χρέους στο μέλλον. Αυτό ακριβώς είναι που δεν λέει ο Κυρ. Πιερρακάκης στο δεύτερο short βίντεο δηλαδή ότι το κυμαινόμενο επιτόκιο των δανείων που αποπληρώνονται είναι αντισταθμισμένο. Με μισές αλήθειες δεν παρουσιάζεται η πραγματική εικόνα.

***

Κρίσιμα ερωτήματα για τα οποία δεν έχει απάντηση ο Κυρ.Πιερρακάκης

Ένα κρίσιμο ερώτημα εδώ είναι το εξής: γιατί η κυβέρνηση επιλέγει να απομειώσει με τέτοια ταχύτητα τη δημόσια ρευστότητα για υποχρεώσεις που δεν έχουν ακόμη λήξει και μετά παρουσιάζει την επιλογή της ως οικονομικό μονόδρομο. Σημειώνουμε εδώ ότι το χρέος για ένα κράτος δεν είναι απαραίτητα «κακό» ή «καλό». Ειδικά το «φθηνό» χρέος για ένα κράτος είναι χρηματοδοτικό εργαλείο για επενδύσεις και κατασκευή υποδομών με πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην οικονομία.

Υπάρχει όμως ακόμη κάτι για το οποίο δεν μας ενημερώνει το ΥΠΕΘΟ ώστε να αξιολογηθεί πλήρως η εικόνα της πρόωρης αποπληρωμής με αποτέλεσμα να μην μπορεί να γίνει ένας διαφανής και ισότιμος δημόσιος διάλογος:

-το πραγματικό οικονομικό κόστος των GLF αφού συνυπολογιστούν οι χρηματοροές των interest-rate swaps (Swap-adjusted effective interest rate), της αποτίμησης των swaps (Mark-to-market value) και της μεταχείρισης του swap μετά την αποπληρωμή ώστε να εξάγουμε την καθαρή παρούσα αξία του οικονομικού οφέλους. 

Παράλληλα η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι εξοικονομήσεις περιορισμένης κλίμακας από την πρόωρη αποπληρωμή χρέους μπορεί να εξανεμιστούν τόσο από την αβεβαιότητα σε σχέση με την μελλοντική πορεία της οικονομίας όσο και με τυχόν λανθασμένες οικονομικές πολιτικές. Σε επόμενο άρθρο μας θα εξετάσουμε την ανάλυση των πόρων αποπληρωμής, το «κόστος ευκαιρίας», την φάση του οικονομικού κύκλου και την ροή ρευστότητάς προς τους…πιστωτές.

Δεν είναι λοιπόν δυνατόν με μισές αλήθειες και χωρίς την πλήρη θεσμική ενημέρωση που οφείλει το ΥΠΕΘΟ ναι διεξαχθεί ένας ειλικρινής διάλογος για την πρόωρη αποπληρωμή χρέους. Η πραγματική συζήτηση για το Δημόσιο Χρέος και την διαχείριση του ξεκινάει όταν αυτά τεθούν ενώπιον της κοινωνίας και των φορέων. Τι εμποδίζει την λαλίστατη επικοινωνιακά κυβέρνηση Μητσοτάκη να το κάνει;

Αντώνης Καλόγηρος
Οικονομολόγος