Κοράλλια και κοραλλιογενείς ύφαλοι στις θάλασσες της Ελλάδας μας. Οι δυνατότητες οικονομικής αξιοποίησής τους. Σ.Σοφιανόπουλος

Αξιοποίηση Κοραλλιών στην Ελλάδα

Ο Σωτήρης Σοφιανόπουλος, διευθύνων σύμβουλος της ΧΡΩ.ΠΕΙ., χημικός και ερευνητής υπεύθυνος των εργαστηρίων Εφαρμοσμένης Ερεύνης και Αναπτυξιακής Τεχνολογίας της ΧΡΩ.ΠΕΙ. είχε ασχοληθεί -όπως έχουμε γράψει στις περισσότερες αναρτήσεις μας- με την Ελλάδα μας, τις δυνατότητες που έχει να αναπτυχθεί και επισταμένως με θέματα: γεωργίας, κτηνοτροφίας, αλιείας, βιομηχανίας κλπ.

Ο ίδιος ο Σωτήρης Σοφιανόπουλος υπήρξε δύτης και γνώριζε -όπως ο ίδιος παρουσίαζε, μεταξύ άλλων, σε τηλεοπτικές εκπομπές του- πολύ καλά τις ελληνικές θάλασσες.

Παρακάτω παρουσιάζουμε ένα απόσπασμα από ένα πολιτικό πρόγραμμα που είχε γράψει για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων της Ελλάδα μας. Πρόκειται για τα κοράλλια και τις δυνατότητες αξιοποίησής τους. Οι υπογραμμίσεις και επισημάνσεις είναι δικές μας. 

Γράφει ο Σωτήρης Σοφιανόπουλος:

''Με τα νέα τεχνολογικά μέσα (φιάλες καταδύσεως) μερικοί θαρραλέοι αυτοδύτες κατάφεραν να φθάσουν στο βάθος της κοραλογενέσεως που ευρίσκεται κάτω από τα 70 μέτρα, δηλαδή υπό πίεση 8 ατμοσφαιρών. Αυτό αμέσως έδωσε μια ώθηση στη βιοτεχνεία ημιπολύτιμων λίθων και κοσμημάτων, και δημιούργησε ελπίδες και για εξαγωγές. Αμέσως θεσπίστηκε νόμος και απηγόρευσε τη συλλογή κοραλιών.

Και ποιός ωφελείται που υπάρχουν σήμερα κοράλια στις ελληνικές θάλασσες αφού κανένας δεν μπορεί να τα δει; Η πατρίδα μας έχει 15.000 χιλιόμετρα παραλίες. Όλοι οι Έλληνες να βούταγαν για να μαζέψουν κοράλια πάλι δεν θα μπορούσαν να εξαντλήσουν την κοραλιογένεση.

Διότι όλο και όλο που μπορεί ένας αυτοδύτης να ψάξει από τα 70 μέτρα βάθος είναι μερικά τετραγωνικά μέτρα, διότι πιο πολύ από μερικά λεπτά δεν μπορεί να μείνει σ' αυτό το βάθος. Στα 80-90 μέτρα βάθος είναι ζήτημα εάν υπάρχουν 10 αυτοδύτες σε όλη την Ελλάδα που μπορούν να φθάσουν. Ένα είναι βέβαιο: ότι κάποτε ξένοι θα μαζέψουν τα ελληνικά κοράλια με βαθυσκάφη κι εμείς αν υπάρχουμε θα κοιτάμε''.

Φιλοδοξία του Σωτήρη Σοφιανόπουλου ήταν να καταργηθεί ο απαγορευτικός νόμος που ισχύει μόνον για κρατική συλλογή και να δημιουργηθεί ειδική σχολή συλλέξεως κοραλιών (βλέπε τον σχετικό νόμο εδώ). 

Κοραλιογενής ύφαλοι στο Αιγαίο μας (φώτο)

***

Τα ουρανιούχα μεταλλεύματα της Ελλάδας

Το ουράνιο αποτελεί μια ανεξάντλητη πηγή ενέργειας εάν αναλογισθεί κανείς ό,τι ένας τόνος ουρανίου αντιστοιχεί σε 3.000.000 τόνους γαιάνθρακα. Η εξέλιξη άλλωστε της ειρηνικής αξιοποιήσεως της ατομικής ενέργειας είχε σαν αποτέλεσμα: α. τα μεταλλεύματα ουρανίου να αποκτήσουν μια τεράστια οικονομοπολιτική σημασία και ιδάζουσα θέση στον διεθνή χώρο β. να προκαλέσουν σημαντική μεταλλευτική δραστηριότητα γ. να δημιουργήσουν ραγδαία ανάπτυξη της Μεταλλευτικής βιομηχανίας των ραδιενεργών μεταλλευμάτων δ. να αποτελέσουν βασικό και ανταγωνήσιμο φορέα ενέργειας στην επιτάχυνση του ρυθμού εκβιομηχανίσεως και οικονομικής ανάπτυξης. 

Ο εφοδιασμός με πρώτες ύλες αποτελεί εκ των βασικών προβλημάτων της ιδρύσεως οποιασδήποτε βιομηχανίας. Η ανάπτυξη της χρησιμοποιήσεως της ατομικής ενεργείας δεν εκφεύγει του κανόνος αυτού. Στην πρώτη σειρά των πρώτων, αυτών, υλών τοποθετούνται τα πυρηνικά καύσιμα. Αναγκαίες πρώτες ύλες αυτών είναι: το ουράνιο, το θόριο, το ήλιο και το βηρύλλιο. Τα μεταλλεύματα του ουρανίου αποτελούν ασφαλώς την πρώτη ύλη του πυρηνικού καυσίμου (φυσικό ουράνιο).  

Τα παγκόσμια αποθέματα ουρανίου εκτιμώνται στην τάξη μεγέθους των 10 δισεκατομμυρίων τόνων. (Κατράκης, 1965).

Τα ραδιενεργά ορυκτά στην Ελλάδα

Η παρουσία ραδιενεργών ορυκτών στην Ελλάδα έχει επισημανθεί από πολλών δεκαετιών τόσο από Έλληνες όσο και ξένους επιστήμονες. Είναι γνωστές από τον 19ο αιώνα οι ραδιενεργές γρανιτικές εξαπλώσεις στην περιοχή της Ανδριανουπόλεως και η παρουσία ραδιενεργών ορυκτών εντός υδροθερμικών και πνευματολυτικών κοιτασμάτων σε διάφορες περιοχές της χώρας. Είναι γνωστή επίσης η ύπαρξη ''ενδείξεων'' ραδιενεργών ορυκτών πλησίον των βουλγαρικών συνόρων. (Κατράκης, 1965). Όπως έγραψε ο Λ.Μούσουλος, η ύπαρξη ορυκτών ουρανίου στην Ελλάδα αναφέρεται στους ορυκτόδιαγνωστικούς πίνακες του αειμνήστου καθηγητή Κ. Μητσόπουλου όπου γίνεται λόγος για παρουσία οξειδίων του μετάλλου τούτου κοντά στην Ανδριανούπολη.

Οι διενεργηθείσες από τα μέσα της δεκαετίας του '50 συστηματικές έρευνες αναζητήσεως ραδιενεργών ορυκτών επιβεβαίωσαν την ύπαρξη κοιτασμάτων ουρανίου και θορίου στην Μακεδονία, Θράκη και στην περιοχή της Λάρισας. Λόγω ισχυρισμού του απορρήτου δεν ήταν δυνατόν να συγκεντρωθούν όλα τα στοιχεία των ουρανιούχων περιοχών της χώρας. (Κατράκης, 1965) 

Από τα στοιχεία που έχουν έλθει στο φως της δημοσιότητος (1958) αναφορικά με την εργασία Γάλλων ειδικών [βλέπε: G.Herz, Prof. a l'Universite de Lyon, France] και των αναλύσεων, που έγιναν στα εργαστήρια της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας της Γαλλίας προέκυψαν πολύ θετικά αποτελέσματα. Ανακαλύφθησαν πέντε περιοχές σε Μακεδονία και Θράκη: Εχινού, Δράμας, Κιρκά-Αλεξανδρουπόλεως, Σερρών, Καβάλας στις οποίες η περιεκτικότητα των ορυκτών ουρανίου βρέθηκε από 0,20% μέχρι 0,021% σε UO. 

Επιπλέον στην θαλλάσσια περιοχή Λουτρών-Ελευθερών της Καβάλας διαπιστώθηκε προσχωματικό κοίτασμα θοριούχου άμμου περιεκτικότητας 0,2% έως 0,3% ThO και περιεκτικότητας 0,3% m;exri 0,5% Zr. Το κοίτασμα εγκλείει, κυρίως, ορυκτά θορίου, ζιρκονίου, ιλμενίτη και μαγνητίτη.

Μάρμαρα: από τις πλουσιότερες χώρες στον πλανήτη η Ελλάδα μας σε μάρμαρα. Διαθέτει τεράστιες ποσότητες, μεγάλης ποικιλίας και αρίστης ποιότητος.

Η Ελλάδα μας θεωρείται μια από τις πλουσιώτερες χώρες σε μάρμαρα, τα οποία απαντώνται σε ανεξάντλητες ποσότητες, μεγάλη ποικιλία και άριστη ποιότητα. Είναι άλλωστε γνωστά παγκοσμίως τα περίφημα λευκά ελληνικά μάρμαρα από τα οποία και κατασκευάστηκαν τα γλυπτά και τα αρχιτεκτονικά μνημεία της αρχαιότητας. 

Ιστορία (συνοπτική) χρήσης του μαρμάρου στην Ελλάδα 

Δεν είναι ακριβώς γνωστό το πότε άρχισε η χρήση του μαρμάρου στην Αρχαία Ελλάδα από τους προγόνους μας. Η χρήση αναπτύχθηκε βαθμιαία στο πέρασμα των αιώνων κι έφθασε σε μεγάλη ακμή κατά τους κλασσικούς και ρωμαϊκούς χρόνους. Η αρχή της χρήσης μαρμάρως πάντως πρέπει να τοποθετηθεί στους χρόνους του Μινωϊκού και του Μυκηναϊκού πολιτισμού, όπου αναπτύχθηκε η αρχιτεκτονική, που απαιτούσε να χρησιμοποιούνται δομικοί λίθοι με αισθητική εμφάνιση και εύκολοι στην επεξεργασία, τέτοιοι λίθοι ήταν τα ανθρακικά πετρώματα, δηλαδή οι ασβεστόλιθοι και τα μάρμαρα. 

Στην εποχή των κλασσικών, ελληνικών χρόνων γινόταν οργανωμένη εξόρυξη μαρμάρου όπως δείχνουν τα αρχαία λατομεία της Πεντέλης, της Θάσου, της Πάρου (το μοναδικό στην Ελλάδα από τότε λατομείο με υπόγεια εξόρυξη). Στους Ρωμαϊκούς χρόνους η χρήση των μαρμάρων αναπτύχθηκε ακόμη περισσότερο και επεκτάθηκε και σε άλλα είδη πετρωμάτων. Οι Ρωμαίοι άνοιξαν νέα λατομεία σε όλες σχεδόν τις μεσογειακές χώρες, απ' όπου μετέφεραν μεγάλο μέρος των μαρμάρων στην Ιταλία για να κατασκευάσουν κτίρια, ναούς και αγάλματα. 

Στους πρώτους βυζαντινούς χρόνους η εξόρυξη και η χρήση του μαρμάρου συνεχίσθηκε αλλά μειούμενη. Η χαμηλού επιπέδου χρήση του μαρμάρου συνεχίσθηκε και στους χρόνους της τουρκοκρατίας. 

Άποψη εισόδων υπόγειας εκμετάλλευσης μαρμάρου στον Διόνυσο-Πεντέλη. (πηγή)

Μετά την απελευθέρωση από τους Οθωμανούς άρχισε πάλι η συστηματική εξόρυξη μαρμάρου στην Ελλάδα. Εντυπωσιακή δραστηριότητα στην πατρίδα μας επέδειξε η αγγλική εταιρεία ''GRECIAN MARBLES (MARMOR) LTD'', που ανέπτυξε το εμπόριο μαρμάρου στην παγκόσμια αγορά. Άρχισε τις εργασίες της στην Ελλάδα γύρω στο 1880 κι εκμεταλλεύθηκε μαρμαροφόρες περιοχές, με αρχαία λατομεία, ως το 1930 περίπου. Δεν υπάρχουν στοιχεία για τις εξαγωγές της εταιρείας που πρέπει να ήταν σημαντικές. 

Την σκυτάλη πήραν μικροεπιχειρήσεις εξορύξεως και επεξεργασίας μαρμάρου ενώ από το 1960 αναπτύχθηκε ακόμη περισσότερο η εξόρυξη χάρη στην ίδρυση μεγάλων εταιρειών. 

Πουρνάρι και σχίνο. Δυο πολύτιμα αειθαλή φυτά. Δυνατότητες αξιοποίησής τους συστηματικά: στην βοσκή αιγοπροβάτων, ως πηγή ενέργειας από την καύσιμη ύλη τους, τα φύλλα τους ως αλεύρι για την παραγωγή ζωοτροφών καθώς και για την παραγωγή χρωμάτων. Σ.Σοφιανόπουλος

Με την παρούσα ανάρτηση θα ασχοληθούμε με το πουρνάρι και το σχίνο, τα δυο αυτά αειθαλή φυτά, -μη αξιοποιήσιμα ως νομίζουμε οι περισσότεροι- αλλά τελικά χρήσιμα και με πολλές προοπτικές εφόσον υπάρξει συγκεκριμένη στοχοθεσία αξιοποίησής τους στην κτηνοτροφία, παραγωγή ζωοτροφών, χρήση τους ως καύσιμη ύλη κλπ. 

Για την μελέτη μας θα αξιοποιήσουμε το πόνημα του ευπατρίδη χημικού, ερευνητή και πρ. διευθύνοντος συμβούλου της ΧΡΩ.ΠΕΙ. (Χρωματουργεία Πειραιά) Σωτήρη Σοφιανόπουλου ''Οι ''Άγνωστες'' πλουτοπαραγωγικές πηγές της Ελλάδας και η πολιτική τους σημασία''.
Σημειώνουμε ότι το πόνημα αυτό του Σωτήρη Σοφιανόπουλου εκδόθηκε το 2003 και η έρευνα και οι σημειώσεις του αφορούν τα παρελθόντα έτη. Αν θέλαμε να εστιάσουμε την περίοδο έρευνας -για το εν λόγω πόνημα- ξεκινάει τέλη της δεκαετίας του 1960 και συνεχίζεται έως το 2003 οπότε και εκδόθηκε. Είναι λοιπόν λογικό κάποιες πτυχές του θέματος να έχουν αλλάξει, κάποια ζητήματα που θίγει να έχουν προχωρήσει έστω και λίγα βήματα. Αυτά τα λίγα όμως έγιναν πρωτίστως πάλι από την ιδιωτική πρωτοβουλία ενώ αυτό που θα έπρεπε να γίνει -εννοώ συστηματικά από το ελληνικό κράτος- ώστε να ξεδιπλωθούν οι δυνατότητες της πατρίδος μας στο μέγιστο και για το συγκεκριμένο θέμα δεν έχουν γίνει. Άρα τα όσα μελετάμε από το έργο του Σωτήρη Σοφιανόπουλου είναι πάντα επίκαιρα, οι προτάσεις του είναι ρεαλιστικές και οι επισημάνσεις προς διόρθωση -των λαθών και παραλείψεων της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας- επικοδομητικές.

Σημειώνουμε και κάτι άλλο για τους καλοπροαίρετους μεν δύσπιστους δε φίλους (οι λοιποί δεν μάς ενδιαφέρουν). Ο Σωτήρης Σοφιανόπουλος, ό,τι έγραψε -όσον αφορά προτάσεις για την γεωργία, κτηνοτροφία, βιομηχανία κλπ- τα είχε εφαρμόσει στα εργαστήρια Αναπτυξιακής έρευνας και Τεχνολογίας στην ΧΡΩ.ΠΕΙ. (με 150 επιστήμονες μόνιμο προσωπικό, την μεγαλύτερη τότε επιστημονική βιβλιοθήκη που υπήρχε στην Ελλάδα, διαρκή έρευνα και ανάπτυξη τεχνολογίας ώστε να δέχεται αιτήματα επίλυσης θεμάτων από την Ιαπωνία, το Βέλγιο κλπ) , σε κτήμα που ο ίδιος διατηρούσε αλλά και ανά την Ελλάδα όπου συνεργάστηκε με γεωργούς, κτηνοτρόφους, βιοτέχνες κλπ. Επομένως όταν έγραφε ή μίλαγε σχετικά ήξερε πολύ καλά τι επισημαίνει και δεν μιλούσε θεωρητικά. 

Το αν στην Ελλάδα, τις τελευταίες δεκαετίες και με τις πολιτικές, την κομματοκρατία και τη νοοτροπία επικράτησαν ο ωχαδελφισμός, η έλλειψη δημιουργηκότητας και επιχειρηματικότητας, το ''δεν γίνεται βρε αδελφέ'', ο ραγιαδισμός κλπ δεν είναι θέμα υποστατικό ή επιστημονικό αλλά της ραθυμίας και του βολέματος κάποιων που θέλουν να παραμείνουν έτσι και αυτοί και η πατρίδα μας. Η πραγματικότητα όμως και οι δυνατότητες της Πατρίδος μας είναι πέραν από τις ''άρρωστες'' αυτές τοποθετήσεις και ιδεολογίες. Τις ανωτέρω νοοτροπίες διαψεύδει η οικονομική και παραγωγική ανάπτυξη της Ελλάδας την 20ετία 1950-1970, η εφαρμογή επιστημονικών τεχνικών και βελτίωσή τους σε άλλα κράτη που δεν διέθεταν σχεδόν καμία από τις προϋποθέσεις και τα στρατηγικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας (βλέπε Ολλανδία με έκταση λίγο μεγαλύτερη από την Πελοπόννησο και γεωργικές εξαγωγές 100 δις ευρώ με αντίστοιχες της Ελλάδας...6 δις ευρώ, το Ισραήλ με εφαρμογή πολλή υψηλής τεχνολογίας και επίτευξη παραγωγικότητας στην κτηνοτροφία και γεωργία σε σχεδόν ερημική και άνυδρη περιοχή κλπ που ήδη σε προηγούμενες αναρτήσεις μας έχουμε επισημάνει).

Επανερχόμαστε στο θέμα μας. Παραθέτουμε παρακάτω το σχετικό απόσπασμα για το πουρνάρι και το σχίνο από το πόνημα του Σωτήρη Σοφιανόπουλου. Οι υπογραμμίσεις και οι επισημάνσεις με bold είναι δικές μας προκειμένου να βοηθήσουμε τον αναγνώστη στην κατανόηση των κύριων σημείων του θέματος. Στο τέλος του κειμένου του Σωτήρη Σοφιανόπουλου υπάρχουν εκτενείς σημειώσεις ώστε να βοηθήσουμε το όλο θέμα να γίνει περισσότερο κατανοητό. 

Η Ελλάδα και ο ορυκτός της πλούτος. Μια από τις πλουσιότερες χώρες της Ευρώπης σε μεταλλικά και βιομηχανικά ορυκτά.

Οι οικονομικές δυνατότητες της Ελλάδας είναι μεγάλες. Ο μύθος της ψωροκώσταινας αποδείχτηκε μια πολύ καλά μεθοδευμένη προπαγάνδα ώστε να μην γνωρίσουμε τις δυνατότητες της πατρίδος μας και τον φυσικό της πλούτο, να μείνουμε εσαεί ταπεινωμένοι με το ''δεν έχουμε'' και ''δεν μπορούμε'' και να μάς εμφυσήσουν ως εναλλακτική την μετανάστευση ή μια θέση στο... δημόσιο.

Με την παρούσα ανάρτηση θα επιχειρήσουμε μια προσέγγιση του ορυκτού πλούτου της πατρίδας μας, όσον αφορά -τα άγνωστα σε πολλούς ακόμη και για την ύπαρξή τους στην Ελλάδα- μεταλλικά ορυκτά και τα επιλεγόμενα ως κρίσιμα και στρατηγικής σημασίας για την ευρωπαϊκή βιομηχανία ορυκτά.

Για την προσέγγιση μας θα βασιστούμε –σε ένα πρώτο γενικό πλαίσιο- στο σύγγραμμα του ιδιοκτήτη της ΧΡΩ.ΠΕΙ.Σωτήρη Σοφιανόπουλου και σε άρθρα του δρ. Μηχανικού Μεταλλείων κ. Πέτρου Τζεφέρη. Επιπλέον όσον αφορά κάποιες τοποθεσίες ύπαρξης των μεταλλευμάτων και ορυκτών βασιζόμαστε σε άρθρο του καθηγητή Γεωχημείας κ. Ακίνδυνου Κεπελερτζή. 

Όπου χρειάζεται παρεμβαίνουμε με κάποιες διευκρινιστικές σημειώσεις (του γράφοντος), ενώ παραπομπές και υπερσυνδέσεις θα υπάρχουν για τις πηγές άντλησης του συγκεκριμένου υλικού. Οι μικρές επικεφαλίδες υποδεικνύουν την αλλαγή των θεματικών ενοτήτων.

Είναι σημαντικό στην μελέτη που ακολουθεί ο ρεαλισμός, που θα πρέπει να μας διακρίνει στην εκτίμηση του ορυκτού μας πλούτου –όπως εύστοχα επισημαίνει ο δρ. Πέτρος Τζεφέρης, ώστε να μην γίνονται υπερεκτιμήσεις, υποεκτιμήσεις ή αντιεπιστημονικές απλουστεύσεις όσον αφορά την αποτίμηση των αποθεμάτων του ορυκτού μας πλούτου.

*** 

Α. Ο Σωτ. Σοφιανόπουλος γράφει συνοπτικά για τον ορυκτό μας πλούτο.

Γράφει λοιπόν, ο Σωτ. Σοφιανόπουλος (στο εξής Σ.Σ.) στο πόνημα του ‘’Οι ‘’Άγνωστες’’ πλουτοπαραγωγικές πηγές της Ελλάδας και η πολιτική τους σημασία’’ (2003) ένα συνοπτικό κείμενο, από το οποίο αντλούμε τα πρώτα ερεθίσματα σχετικά με τον ορυκτό πλούτο της Ελλάδας:

“Η Ελλάδα είναι πλούσια σε ορυκτό πλούτο και κατέχει ξεχωριστή θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών σε μεταλλεύματα όπως ο βωξίτης, ο μαγνησίτης, οι λατερίτες, τα μάρμαρα, ο μπεντονίτης, ο περλίτης, κ.α. (1) Επειδή, η μεταλλευτική δραστηριότητα αποτελεί υποδομή της οικονομίας και την βάση της βαρείας βιομηχανίας, όπως εξάλλου διαπίστωσαν και κορυφαίοι επιστήμονες, όπως ο Δημήτριος Μπάτσης (2) στο περίφημο βιβλίο που συνέγραψε το 1947, «Η βαρεία βιομηχανία στην Ελλάδα» (Εκδόσεις Κέδρος, 1977), αλλά και οι συγγραφείς του σημαντικού βιβλίου «Ο Ελληνικός Ορυκτός Πλούτος» (Σύνδεσμος Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων (3), Αθήνα, 1979), η οποία όμως εξαρτάται από την ηλεκτρική ενέργεια. Οι υδατοπτώσεις της Ελλάδος και τα λιγνιτικά μας αποθέματα, άνω των 20 δις τόνων μέχρι σήμερα διαπιστωμένα (σημερινή παραγωγή μας 70 εκατομμύρια τόνοι ετησίως) δίδουν την δυνατότητα στη χώρα μας να έχει ένα τεράστιο μεταλλευτικό και μη μεταλλευτικό βιομηχανικό πλούτο, ο οποίος—εάν εξαιρέσει κανείς την ΠΕΣΙΝΕ (4), η οποία κερδίζει εις βάρος της Ελλάδος—δεν υπάρχει.

Πρέπει ο ελληνικός λαός να αντιληφθεί ότι ζει στην πλουσιότερη χώρα της Ευρώπης, η οποία όμως εκ των προδοτικών ενεργειών των κυβερνήσεων, ανεξαρτήτως της ονομασίας των είναι όλες κεντροαριστερές και έχουν καταπροδώσει την πατρίδα μας και από πρώτη την έχουν κάνει τελευταία.

Μνημόνια: η μετατροπή της Ελλάδας σε χρεοδουλοπαροικία (Α' μέρος)

Παράμετροι του Δημοσίου Χρέους πριν την κρίση

Η ύφεση του 2009 βρίσκει την Ελλάδα μας με ένα συσσωρευμένο δημόσιο χρέος. Το ύψος του χρέους [1] το 2008 ανερχόταν σε 262,3 δις ευρώ ή 108,7% του Α.Ε.Π. ενώ το 2009 ανήλθε στα 298,8 δις ή 125,8% του Α.Ε.Π.

Εν αντιθέσει με την συστημική προπαγάνδα των μ.μ.ε. ότι το κύριο αίτιο της εκτόξευσης του χρέους ήταν η κραιπάλη, οι αθρόες κομματικές προσλήψεις δημοσίων υπαλλήλων, μίζες εξοπλιστικών κλπ – που σίγουρα έχουν μέρος συμμετοχής στην αύξηση του χρέους- το κύριο αίτιο ήταν το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο  (“snowball effect”). Το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο παρατηρείται όταν το ‘’υπονοούμενο’’ επιτόκιο εξυπηρέτησης του χρέους υπερβαίνει την ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ. Ιδιαίτερα την περίοδο 1980-1993 το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο πυροδοτήθηκεαπό τα υψηλά επιτόκια δανεισμού σε συνάρτηση με τις διαδοχικές υποτιμήσεις της δραχμής [2].

Σημειωτέο ότι το 2007 το δημόσιο χρέος ανήλθε στο 103% σε σχέση με το ΑΕΠ ενώ το 2009 διαμορφώθηκε στο 113%. Το ότι παραπάνω αναφέρουμε ότι το 2009 το δημόσιο χρέος εκτοξεύθηκε στο 127% είναι γιατί αυτό μας παρουσίασε η αμφισβητούμενη στατιστική αναθεώρηση της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.

Ένας ακόμη βασικός λόγος –μετά το πολλαπλασιαστικό φαινόμενο, όχι όμως δεύτερο στην ιεράρχηση- ήταν ηέκνομη εκροή κεφαλαίων με συνέπεια την απώλεια υψηλών φορολογικών εσόδων. Μεγάλες εταιρείες στην Ελλάδα, κυρίως πολυεθνικές αλλά και συστημικές τράπεζες επωφελήθηκαν από τον τρόπο αυτό φοροαπαλλαγής. Υπάρχουν [3] λεπτομερή στοιχεία [4] για την Ελλάδα που δείχνουν μεταξύ 2003-2009 σωρευτική εκροή κεφαλαίων ύψους 200 δις ευρώ. Με ένα μέτριο συντελεστή φορολόγησης π.χ. 15% (μισό του ισχύοντος) προκύπτει υστέρηση δημοσίων εσόδων ποσού 30 δις ευρώ. Οι κυβερνώντες τις τελευταίες δεκαετίες την Ελλάδα, δεν φρόντισαν να υπάρξει αντίστοιχη νομοθεσία αποτροπής εκροής κεφαλαίων και δίκαιης φορολόγησης.

Πίνακας: Έκνομες ροές κεφαλαίων [5] από την Ελλάδα (σε δις ευρώ)

Τα ανοίγματα –χωρίς περίσκεψη- των ξένων και ελληνικών τραπεζών

Μετά το 2001 ο πληθωρισμός στην Ελλάδα ήταν υψηλότερος από τον πληθωρισμό στην Ευρώπη. Αποτέλεσμα ήταν ότι οι δανειολήπτες του ελληνικού δημοσίου και ιδιωτικού τομέα μπορούσαν να προσφέρουν ελκυστικά (υψηλά) επιτόκια σε ξένους χρηματοοικονομικούς πιστωτές. Ξεκίνησε έτσι η εισροή ξένων κεφαλαίων στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.

Μεγάλες ευρωπαϊκές ιδιωτικές τράπεζες, κυρίως της Γαλλίας και Γερμανίας, συνέβαλαν ενεργά στην απότομη αύξηση των ιδιωτικών δανείων στην Ελλάδα συμμετέχοντας επίσης άμεσα στον τραπεζικό τομέα είτε με εξαγορές τραπεζών είτε συνεργασίες π.χ. η Γενική και η Εμπορική τράπεζα.

Οι ευρωπαϊκές και ελληνικές τράπεζες δεν αξιολόγησαν με την δέουσα προσοχή τον κίνδυνο ότι μια τέτοια υπερβολική έκθεση ενδεχομένως να δημιουργήσει ‘’φούσκα’’. Αποτέλεσμα ήταν ο λόγος ιδιωτικού χρέους προς ΑΕΠ να αυξηθεί απότομα από 74,1% το 2001 σε 129,1% το 2009 [6].  

Οι τράπεζες, κυρίως των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχαν το 2009, όταν ξέσπασε η οικονομική κρίση ιδιαίτερα μεγάλη έκθεση στην Ελλάδα η οποία ανήρχετο στα 140 δις ευρώ. Από αυτά τα 140 δις, το 45% αφορούσε έκθεση στον δημόσιο τομέα, το 16% τις τράπεζες και το 39% τον μη χρηματοπιστωτικό ιδιωτικό τομέα [7].

***

Η… γέννηση του Α’ μνημονίου

Βρισκόμαστε στο 2008. Το συνολικό χρέος των ΗΠΑ (δημόσιο και ιδιωτικό) έχει ήδη εκτοξευθεί στο 350% του ΑΕΠ. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας των ΗΠΑ έχει πλημυρίσει με –πολλαπλών μορφών- χρηματοπιστωτικά παράγωγα. Το πιο διαδεδομένο από τα παράγωγα αυτά, τα γνωστά CDO (Collateralized Default Obligation), πρόκειται για ένα συμβόλαιο, έναν χάρτινο τίτλο, που είναι χτισμένος πάνω σε άλλους χάρτινους τίτλους [8] (π.χ. όταν ένα στεγαστικό δάνειο ‘’τεμαχίζεται’’ (slices) σε κομμάτια και μετά αυτό το κομμάτι μαζί με δεκάδες άλλα πωλείται ως χρηματοπιστωτικό προϊόν με τους οίκους αξιολόγησης να το αξιολογούν με ΑΑΑ). Κάθε κομμάτι (slices) του CDO φέρει και τον δικό του βαθμό ρίσκου. Και όσο μεγαλύτερο το ρίσκο τόσο υψηλότερο το επιτόκιο-απόδοση για τον επενδυτή. Η υπόθεση εργασίας με την οποία τιμολογήθηκαν τα CDO ήταν ότι μια οικονομική κρίση δεν θα συμβεί… ποτέ!

Οι Οικονομικές δυνατότητες της Ελλάδας

Οι περισσότεροι από εμάς, οι περισσότεροι Έλληνες είτε γιατί έτσι διδαχθήκαμε είτε γιατί μόνοι μας δεν αναζητήσαμε την αλήθεια πιστεύουμε για την πατρίδα μας κάτι που μάλλον προσομοιάζει στην ‘’ψωροκώσταινα’’. (Πρόκειται για μια συστημική άποψη που υποστηρίζει ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα χωρίς ιδιαίτερο πλούτο, χωρίς δυνατότητες στην κτηνοτροφία και την γεωργία, χωρίς σημαντικό ορυκτό πλούτο και επομένως καταδικασμένη να μην έχει βαριά βιομηχανία, ναυπηγεία κλπ άρα κάποιοι κατάφεραν να πείσουν τον Έλληνα ό,τι –μάλλον- μοιραία η επιβίωση του εξαρτάται από την συνεργασία-υποταγή του στις μεγάλες δυνάμεις κατά την εκάστοτε διεθνή συγκυρία).

Η αλήθεια όμως είναι τελείως διαφορετική. Η Ελλάδα είναι μια χώρα που διαθέτει, μαζί με την Νορβηγία τα περισσότερα νερά στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο και επομένως οι υδρενεργειακές δυνατότητές της είναι τεράστιες. Η αξιοποίηση τους για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και άρδευσης των αρόσιμων εκτάσεων που μπορεί να αποδώσουν τουλάχιστον δυο σοδειές τον χρόνο είναι δυνατή. 
Η έκταση της Ελλάδας είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από τα 132.000 τ.χιλ. διότι αυτή η έκταση είναι σε προβολή χωρίς να λαμβάνει υπόψη της τις τεράστιες οροσειρές (Πίνδος, Ροδόπης, Γράμμος, Σμόλικα, Αθαμανικά Όρη, Μαίναλο, Παγγαίο Όρος, Λευκά Όρη, Ερύμανθος κλπ). Το υψηλότερο βουνό της Ολλανδίας είναι 300 μέτρα, ενώ της Ελλάδας 3.000 μ. η Ολλανδία είναι 3,2 φορές μικρότερη από την Ελλάδα αλλά π.χ. διαθέτει 8 εκατ. αγελάδες και μια τεράστια γαλακτοβιομηχανία ενώ η Ελλάδα μόνον 800 χιλ. αγελάδες. Γιατί;
 

Οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις της πατρίδος μας ανέρχονται σε 21,2 εκατ.στρέμματα ενώ θα μπορούσαν –με την συστηματική άρδευση και τον εμπλουτισμό τους με αζωτούχα λιπάσματα (προϊόν που μπορούμε να παραγάγουμε δεδομένου ότι η πρώτη ύλη τους προέρχεται από σιδηρομεταλλουργία) να επεκταθούν κατά 36,4 εκατ.στρέμματα (πρόκειται για βοσκότοπους, μεταβατικές δασώδεις-θαμνώδεις εκτάσεις, ετερογενείς εκτάσεις με φυσική βλάστηση κλπ). Αυτό θα σήμαινε μια τεράστια αύξηση στην γεωργική και κατ’ επέκταση κτηνοτροφική, βιοτεχνική και ελαφριά βιομηχανική παραγωγή (επεξεργασία δερμάτων, γαλακτοβιομηχανίες, μεταφορικές εταιρείες κλπ.)

Η Ελλάδα διαθέτει στρατηγικά πλεονεκτήματα που άλλες χώρες δεν διαθέτουν. Το εύκρατο κλίμα της, η ηλιοφάνεια, η αιολική ενέργεια, ο πλούτος εδάφους και υπεδάφους δίνουν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ισχυρής γεωργίας, κτηνοτροφίας και παραγωγής ζωοτροφών. Η Ελλάδα μπορεί να παραγάγει σόγια (το νούμερο ένα στρατηγικό φυτό στον κόσμο με περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη –στον καρπό- άνω του 40%) και λόυπινα με το επίσης υψηλό πρωτεϊνικό ποσοστό. Με τον τρόπο αυτό θα σταματήσει η εισαγωγή των 500.000 τόνων σόγιας ετησίως, η Ελλάδα θα αποκτήσει αυτάρκεια βασικών προϊόντων διατροφής ζωικής προελεύσεως (γάλα, τυρί, κρέας κόκκινο και λευκό) και φθηνό κόστος στις ζωοτροφές και επομένως θα μπορέσει ν’ αναπτύξει την κτηνοτροφία της ώστε να σταματήσουν οι εισαγωγές 800.000 τόνων γάλακτος από τις πολυεθνικές καθώς και το 61,7% του χοιρινού κρέατος που καταναλώνει, το 18% των πουλερικών και το 70% του βόειου κρέατος (που καταναλώνει).